Koşullu salıverilme, denetimli serbestlik ve infaz süreci: Kapsamlı rehber

İnfaz süreci nasıl başlar?

Hapis cezasına ilişkin hüküm kesinleştiğinde dosya, ilamı infaz etmekle görevli Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Hükümlü serbestse cezaevine teslim olması için çağrı kâğıdı tebliğ edilir; süresinde teslim olmayan hükümlü hakkında yakalama emri çıkarılır. Cezaevine girişle birlikte infaz hesap pusulası düzenlenir ve koşullu salıverilme, denetimli serbestlik ve tahliye tarihleri bu belgede gösterilir.

Koşullu salıverilme oranları

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun uyarınca süreli hapis cezalarında kural olarak cezanın yarısı kurumda iyi hâlli olarak geçirildiğinde koşullu salıverilme mümkündür. Kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu madde ticareti ve kanunda sayılan diğer suçlarda bu oran üçte ikidir. Terör suçları ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlarda dörtte üç oranı uygulanır. Mükerrirlere ilişkin infaz rejimi de ayrıca ağırdır.

Müebbet hapis cezalarında durum

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında otuz yıl, müebbet hapis cezasında yirmi dört yıl kurumda geçirildikten sonra koşullu salıverilme gündeme gelir. Birden fazla cezanın birleşmesi veya örgüt suçu gibi hâllerde bu süreler artar. Müebbet cezalar için açık cezaevine ayrılma ve denetimli serbestlik koşulları da süreli cezalardan farklıdır.

Tutuklulukta geçen sürenin mahsubu

Hükümden önce gözaltında ve tutuklulukta geçirilen süreler cezadan mahsup edilir. Bu nedenle tutukluluğun başlangıç ve bitiş tarihleri infaz hesabında belirleyicidir. Yurt dışında aynı fiil nedeniyle tutuklu kalınan süreler de koşullarına göre mahsup edilebilir.

Açık cezaevine ayrılma

Hükümlüler, belirli bir süre kapalı kurumda iyi hâlli olarak kaldıktan sonra yönetmelikte belirlenen koşullarla açık ceza infaz kurumuna ayrılabilir. Açık kurumda hükümlüye izin hakları tanınabilir ve çalışma imkânları genişler. Bazı suç türleri ve disiplin cezası alınmış olması bu imkânı sınırlar.

Denetimli serbestlik

Genel suçlar bakımından koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az süre kalan, açık cezaevinde bulunan ya da açık kuruma ayrılmaya hak kazanmış iyi hâlli hükümlüler, talepleri hâlinde kalan süreyi denetimli serbestlik tedbiri altında dışarıda geçirebilir. Bu süreçte hükümlü, denetimli serbestlik müdürlüğünün belirlediği yükümlülüklere uymak zorundadır. Kanunda sayılan ağır suçlarda bu imkân tanınmaz.

İyi hâl değerlendirmesi

Koşullu salıverilme için cezanın yalnızca belirli kısmını geçirmek yetmez; hükümlünün kurum kurallarına uyumlu, iyi hâlli davranması gerekir. İdare ve gözlem kurulunun değerlendirmesi ve alınan disiplin cezaları bu kararda rol oynar. Olumsuz karara karşı infaz hâkimliğine şikâyet yolu açıktır.

Koşullu salıverilmenin geri alınması

Koşullu salıverilen hükümlü, denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işler veya yükümlülüklere ısrarla aykırı davranırsa koşullu salıverilme kararı geri alınabilir. Bu durumda kalan cezanın kurumda çektirilmesi söz konusu olur.

Hesaplamada dikkat edilmesi gerekenler

İnfaz hesabında suç tarihi büyük önem taşır; çünkü infaz rejimine ilişkin değişiklikler suç tarihine göre farklı uygulanabilir. Çocuk hükümlüler, hastalık ve yaşlılık nedeniyle infazın ertelenmesi, hamilelik ve doğum sonrası durumlar ayrıca değerlendirilir. Sitemizdeki infaz hesaplama aracı genel bir fikir verir; kesin hesap için infaz hesap pusulasının incelenmesi gerekir.

Uygulamada dikkat edilenler

İnfaz süreleri suç tarihi, suç türü ve geçici maddeler nedeniyle kişiye özel hesaplanır; aynı cezayı alan iki hükümlünün tahliye tarihi farklı olabilir. Kesin hesap için infaz savcılığının müddetnamesi esas alınır. İyi hâl değerlendirmesi kurum gözlem raporlarına dayanır.

Yasal dayanak

5275 sayılı K. m. 107

Koşullu salıverilme oranları ve koşulları.

5275 sayılı K. m. 105/A

Denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infaz.

5275 sayılı K. m. 108

Tekerrür hâlinde koşullu salıverilme.

5275 sayılı K. geçici maddeleri

Belirli tarihlerden önce işlenen suçlara özel hükümler.

Süreler ve önemli tarihler

Genel koşullu salıverilme oranı

Cezanın yarısı (m. 107)

Belirli suçlarda

Cezanın üçte ikisi veya daha yüksek oranlar

Ağırlaştırılmış müebbet

30 yıl; müebbet 24 yıl

Denetimli serbestlik

Kural olarak koşullu salıverilmeye 1 yıl kala; istisnalar ve geçici hükümler saklıdır

Adım adım süreç

1. Kesinleşen hükmün ve suç tarihinin tespiti.
2. İnfaz savcılığından müddetnamenin alınması.
3. Açık cezaevine ayrılma ve iyi hâl koşullarının izlenmesi.
4. Denetimli serbestlik başvurusu.
5. Koşullu salıverilme ve denetim süresinin tamamlanması.

Sıkça sorulan sorular